printlogo


یادداشتی از حمیدرضا اشراقی
کلید برون رفت سازمان تامین اجتماعی از بحران سالمندی
کلید برون رفت سازمان تامین اجتماعی از بحران سالمندی
کد خبر: 48171 تاریخ: 1398/8/6 09:36
سالمندی را بطور قراردادی، مترادف با شروع سن 60- 65 سالگی می دانند. پیری عبارت است ‏از اضمحلال تدریجی در ساختمان و ارگانیسم بدن، که بر اثر دخالت عامل زمان، پیش می آید ‏و تغییراتی را در ساختمان و عمل اعضاء‌ مختلف بدن بوجود می آورد که سفید شدن مو و چین ‏و چروک پوست، ریزش مو، کاهش قدرت دید، نقصان شنوایی، خمیدگی، کندی در تحرک، ‏کاهش قدرت عضلانی، اختلال و آشفتگی در حافظه و ادراک از آن جمله اند.

حمیدرضا اشراقی

 دانش آموخته دکتری مدیریت ارشد توانبخشی خودکارآمدی سالمندان

تامین 24 /این مقاله تلاش دارد که خودکارآمدی (Self-Efficacy) در سالمندان را به عنوان راه حلی در برابر مشکلات پیش روی سازمان تامین اجتماعی در مواجهه با موج سالمندی پیشنهاد دهد. روش این مقاله مطالعه مروری (Review Article) است. استفاده از کلید واژه های جمعیت سالمندی، هزینه های سالمندی، چالشهای سالمندی، خودکارآمدی، خودکارآمدی در سالمندان و تامین اجتماعی مورد جستجو قرار گرفته و پس از دریافت مقالات مرتبط و مطالعه آنها، موارد مفید از میان آنها انتخاب و در تدوین مقاله حاضر استفاده شده است.

جمعیت سالمند ایران و جهان در حال افزایش است؛ پیش بینی میشود در سال 1410 نزدیک به 25 تا 30 در صد جمعیت ایران سالمند باشد. در تمامی مطالعات ثابت شده با ورود به مرحله سالمندی، هزینه های درمانی در بخشها و شکلهای مختلف روند تصاعدی خواهد داشت. علل این امر در سالمندی در مقایسه با سایر سنین عبارتند از: مصرف مداوم و مکرر حجم بالایی از خدمات سلامت، طولانی شدن مدت استفاده از خدمات) مانند افزایش مدت اقامت و بستری در بیمارستانها و اقامتگاه‌های سلامت) و گرانی هزینه های دارویی و درمانی در هر دوره از درمان در مقایسه با سایر گروه های سنی به جهت نوع بیماری و میزان پاسخ دهی به درمانها از جمله این مواردی است. سالمند شدن جمعیت، رشد بیماریهای مزمن را در پی دارد و میتواند هزینه های مالی سنگینی را تحمیل کند.

رشد سالمندی در جهان

10 کشور سالخورده جهان

کشور            درصد جمعیت بالای 65 سال

ژاپن              4/26

ایتالیا            7/21

آلمان            4/21

فرانسه          7/18

سوئد            2/18

انگلستان       1/18

استرالیا         15

آمریکا            7/14

کره جنوبی     13

چین             5/9

تامین اجتماعی و سالمندی:

بر اساس اخبار اتحادیه بین المللی تامین اجتماعی(ISSA) که از طریق اداره کل امور بین الملل سازمان تامین اجتماعی منتشر گردیده، تاثیرات ناشی از تغییرات جمعیتی به عنوان مهمترین چالش هایی که سازمان های تامین اجتماعی در آینده با آن روبرو خواهند شد یاد شده است.

مهمترین نیازهای سالمندان در چند گروه نیازهای مالی- اقتصادی، نیازهای درمانی- بهداشتی، نیازهای رسانه ای و تفریحی و نیاز های روانی- اجتماعی برشمرده می شوند که همه این نیازها به برنامه ریزی و سیاست گذاری جامع و دقیق نیاز دارد.

پرداخت مستمری بازنشستگی براساس آمارهای اخیر به حدود 36 سال نزدیک شده است و زنگ خطری برای منابع سازمان محسوب می شود. از منظر نیازهای درمانی و بهداشتی سالمندان در معرض مشکلات جسمی و روانی مختلفی قرار دارند که به نوبه خود هزینه های هنگفتی را به سالمند و خانواده اش و همچنین به سازمان تامین اجتماعی وارد می سازد.

در حال حاضر در کشور نهاد و یا دستگاه اجرایی مرتبط با سالمندان وجود ندارد و صندوق های بیمه ای هم فقط در حد پرداخت حقوق بازنشستگی، وظایف جاری خود را تنها برای بازنشستگان و نه برای کل سالمندان انجام می دهند. اما پرداختن به این مساله که هم اکنون آثار آن مشهود است و در آینده شدت بیشتری خواهد یافت، نیازمند بسیج امکانات، همکاریهای منسجم و هدفمند فرابخشی و مسئولیت پذیری تمامی دستگاه های اجرایی و نهادهای عمومی است و بطور یقین سازمان تامین اجتماعی هم وظایفی متاثر از افزایش سالمندان که مسئولیت پرداخت مستمری بازنشستگان و درمان آنها را عهده دار می باشد، مسئولیت سنگینی را به دوش خواهد کشید. بحث افزایش تعداد سالمندان و نسبت آن‌ها به جمعیت کل کشور، بحثی کلی است، اما اثرات آن منجر به بدتر شدن وضعیت نرخ پشتیبانی سازمان تامین اجتماعی می‌شود.

لازم به ذکر است که از سال 60 تا 94 رشد بیمه شدگان در سازمان تامین اجتماعی در کل کشور 8،7 برابر و شمار مستمری بگیران و بازنشستگان نیز 15 برابر شده است که نشان می دهد ضریب پشتیبانی (تعداد بیمه شده اصلی با مستمری بگیران) در این مدت از 11،2 به کمتر از 6 تقلیل پیدا کرده است.

خودکارآمدی سالمندان راه حلی کم هزینه پیش رو سازمان تامین اجتماعی

مفهوم خودکارآمدی: مفهوم خودکارآمدی تاریخچه نسبتاً کوتاهی دارد که با فعالیتهای بندورا (Albert Bandura 1977 میلادی) آغاز می گردد. وی در نوشته ای تحت عنوان «به سوی یکپارچه کردن تئوریهای تغییرات رفتار» به این موضوع اشاره کرد. (پاجریس،1996، بندورا، 1986 میلادی)، این باورهای افراد نسبت به توانایی هایشان روی تلاش و پشتکار آنها اثر می گذارد. به عبارتی خودکارآمدی عبارتست از باور فرد، در این خصوص که توانایی انجام تکالیف را دارد یا خیر (میلن، شیرن، اوریل، 2000 ص 101).

خودکارآمدی در سالمندان

خودکارآمدی متغیر مهمی در حوزه سالمندی است که کمتر به آن توجه شده است. با افزایش نمره خودکارآمدی در بین سالمندان کیفیت زندگی آنان نیز افزایش می‌یابد. همچنین با توجه به نتایج حاصل از ارتباط خودکارآمدی و احساس تنهایی، ارزیابی خودکارآمدی به‌عنوان یکی از موارد تأثیرگذار در ابعاد روانشناختی افراد درنظرگرفته شود؛ زیرا تقویت خودکارآمدی، موجب مدیریت استرس و بهبود سلامت خواهد شد.

بکارگیری ابعاد خودکارآمدی در سالمندان مستمری بگیر و بازنشسته تامین اجتماعی از دو ناحیه به سازمان تامین اجتماعی کمک خواهد کرد یک جنبه آن افزایش ضریب سلامت سالمندان ناشی از ظهور خودکارآمدی است و جنبه دیگر آن ایجاد ظرفیت های مناسب برای ارائه خدمات سلامت سالمندان بدون افزایش هزینه های ناشی از سالمندی در صندوق تامین اجتماعی خواهد بود.

چگونگی بکارگیری روش خودکارآمدی در بین سالمندان تحت پوشش سازمان تامین اجتماعی:

در ابتدا تاکید مکرر بر این مساله مهم است که این توانایی در سازمان تامین اجتماعی وجود ندارد که بتواند مراقبت سالمندی را بصورت کامل به اجرا درآورد. اقدامات رایج مانند ارائه خدمات درمانی و توانبخشی مرکز محور هم در آینده نزدیک غیر قابل نتیجه خواهد بود و لذا برای فائق شدن بر مشکلات جاری راهی به غیر از افزایش خود کارآمدی و خود مدیریتی سالمندان وجود ندارد. مطلبی که تا کنون در بخش سلامت سازمان و حتی کشور مغفول مانده است. همچنین باید باور داشت که قسمت بزرگی از سلامت (Health) کاملا جامعه محور است (CBH).

در بحث سالمندی در تامین اجتماعی و حتی در بعد ملی به نظر می رسد باید گروه هدف یا همان سالمندان را وارد مشارکت در بخش سلامت مرتبط با خودشان کرد. باید این را پذیرفت که سالمندان قابلیت پذیرش مسئولیت خود را دارا می باشند و ایجاد بسترهای لازم قانونی و تشکیلات مناسب می توانند سازمان تامین اجتماعی و کشور را در حل مشکلات سالمندی یاری نمایند.

ارکان لازم در این مسیر:

ایجاد دفاتر حمایتی سالمندی(خیریه های حمایت از سالمندان) با تشکیلات مدیریتی و اجرایی از خود جامعه سالمندان تحت پوشش بدون وابستگی اداری، مالی و اقتصادی به سازمان تامین اجتماعی که در آنها برنامه ریزی و نظارت و تهیه منابع مالی برای پروژه های سلامت محور سالمندی توسط خود همین سالمندان تحت پوشش انجام خواهد پذیرفت.

ایجاد باشگاه های سالمندی(مانند کانون فرزانگان بهزیستی) با تشکیلات مدیریتی و اجرایی از خود جامعه سالمندان: با هدف برنامه ریزی در ابعاد آموزشی، فرهنگی، هنری، جشنواره های سالمندی، برگزاری المپیاد های سالمندی و اجرای دیگر موارد مرتبط

ایجاد مراکز روزانه توانبخشی سالمندی (با مجوز از بهزیستی) با تشکیلات مدیریتی و اجرایی از خود جامعه سالمندان: با هدف ارائه خدمات توانبخشی سالمندی مانند فیزیوتراپی و کاردرمانی

تمامی فعالیتهای فوق با نگاهداشت سالمندان در جامعه در مجموع همان نقش توانبخشی سالمندی که در حقیقت ناشی از وجود عنصرخودکارآمدی است را بازی می کند. خودکارآمدی در عمل باعث افزایش سلامت سالمندی و تحقق اهداف مورد نظر می شود. در نهایت با کاهش وابستگی هزینه های سلامت به صندوق تامین اجتماعی می تواند گذر از بحران موجود را آسان تر نماید.

نقش سازمان تامین اجتماعی:

تدوین یک برنامه مدیریت جامع توانبخشی سالمندی (Rehabilitation Management) در کل سازمان تامین اجتماعی خارج از رویکرد پزشکی (Demedicalization)

اجرای برنامه های آموزشی سالمندی و تشویق سالمندان تحت پوشش سازمان جهت کسب خودکارآمدی فردی و سازمانی (Self-Efficacy)

مذاکرات لازم با سازمانهای مرتبط (مانند بهزیستی) جهت کسب مجوزات قانونی با هدف ایجاد تشکیلات سالمندی در حوزه های حمایتی – کانون فرزانگان – مراکز توانبخشی روزانه

آموزش و توسعه مفاهیم سالمندی در سطح عمومی جامعه بیمه شدگان تامین اجتماعی بصورت فراگیر

توسعه بهداشت فردی در ابعاد جسمی روانی اجتماعی در بیمه شدگان تامین اجتماعی از بدو شروع بیمه با هدف کاهش هزینه های بعدی

خاتمه: خود کارآمدی مورد نظر در این نوشتار همان دادن توان استقلال و تصمیم گیری به سالمندان در تشکیلات مردم محور اجتماعی با هدف ارتقای سلامتی خودشان است. لذا برنامه پیشنهادی بصورت ساختار داوطلبانه (NGO) خواهد بود و موجب کنترل هزینه ها در بخش سلامت و درمان سازمان خواهد شد. سازمان تامین اجتماعی می تواند در حوزه سالمندی حرکتی اثربخش و با ابعاد ملی انجام دهد.

منابع:

تعاریف و نظریه های سالمندی: گلناز فروغ عامری، مجله حیات. دوره هشت. شماره یک 1381

سالمندی در ایران 1410؛ هشداری برای نظام سلامت: بهرام کرمی متین، مجله علمی پژوهشی طب و تزکیه، دوره 22 شماره 2- 1392

3سالمندی و چالش های آن، دکتر داریوش فرهود، فرهنگستان علوم پزشکی ایران

4تامین اجتماعی و ارائه خدمات به سالمندان: دکتر علیرضا افشار، مدیر درمان تأمین اجتماعی منطقه کاشان ، https://tamin.ir/News/item/81648

5سالمندی و تامین اجتماعی: صالح محمدزاد، همکار بازنشسته و رئیس و کارشناس ارشد اسبق استان آذر بایجان شرقی، تامین پرس دی ماه 1392

مصاحبه مصطفی سالاری مدیر عامل سازمان تامین اجتماعی: 15 مرداد 1398

7مصاحبه سیدمحمدعلی جنانی مدیرکل امور فنی مستمری های سازمان تامین اجتماعی، 10 مهر 1396

8ارتباط خودکارآمدی و کیفیت زندگی سالمندان مقیم آسایشگاه‌های شهر تهران: جواد شعبانی، مجله علمی پژوهشی سالمندی ایران، دوره ۱۱، شماره ۴ - (زمستان ۱۳۹۵ )

9مقایسه خودکارآمدی و احساس تنهایی در سالمندان ساکن و غیرساکن آسایشگاه سالمندی: محمد حیدری، مجله علمی پژوهشی سالمندی ایران ، دوره ۱۱، شماره ۱ - (بهار ۱۳۹۵)

لینک مطلب: http://www.tamin24.ir/News/48171.html